Kapadokya’da tur yaparken misafirlerime sık sık şunu söylüyorum: “Birazdan yerin altına ineceğiz ama aslında tarihin içine gireceğiz.” Çünkü Kapadokya’nın yeraltı şehirleri, bu coğrafyanın sadece doğal değil, aynı zamanda ne kadar zeki ve dirençli bir yaşam kültürüne sahip olduğunu da gösteriyor. Peri bacalarının gölgesinde kalmış gibi dursa da, asıl şaşırtıcı hikâyeler toprağın altında saklı.
Derinkuyu Yeraltı Şehri bu hikâyenin en çarpıcı örneklerinden biri. İlk defa Derinkuyu’ya inenlerin çoğunda aynı tepkiyi görürüm: “Burası gerçekten bu kadar derin mi?” Evet, gerçekten öyle. Kat kat aşağı indikçe havalandırma bacaları, su kuyuları, erzak depoları ve yaşam alanlarıyla karşılaşırsınız. Burası sadece saklanmak için değil, uzun süre yaşamak için planlanmış bir şehir.
Kaymaklı Yeraltı Şehri ise biraz daha farklı bir his verir. Derinkuyu’ya göre daha yatay ve geniştir. Kaymaklı’yı gezerken günlük yaşamın izlerini daha net görürsünüz; mutfaklar, şarap yapım alanları ve ortak yaşam alanları bu şehrin daha “yaşanmış” bir yer olduğunu hissettirir. Misafirlerime genelde Kaymaklı için “yerin altındaki mahalle” benzetmesini yaparım, gerçekten de öyle hissettirir.
Özkonak Yeraltı Şehri ise savunma sistemleriyle öne çıkar. Dar geçitler, özel delikler ve sürpriz savunma noktalarıyla daha stratejik bir yapıdadır. Özkonak’ta gezerken insanların sadece saklanmayı değil, kendilerini nasıl koruyacaklarını da çok iyi düşündüklerini görürsünüz. Rehber eşliğinde bu detayları dinlemek, geziyi çok daha anlamlı hale getirir.
Yeraltı şehirlerini gezerken misafirlerime hep aynı tavsiyeyi veririm: acele etmeyin. Burası sadece fotoğraf çekilecek bir yer değil, biraz durup hayal kurmanız gereken bir alan. Dar tünellerden geçerken, alçak tavanların altında yürürken, geçmişte burada yaşayan insanların günlük hayatını düşünmek insanı gerçekten etkiliyor.
Kapadokya’nın yeraltı şehirleri bana göre bu bölgenin en güçlü karakterini yansıtan yerler. Çünkü burada sadece taş ve tünel görmezsiniz; insan zekâsını, uyum yeteneğini ve hayatta kalma mücadelesini de görürsünüz. Kapadokya’yı gerçekten tanımak isteyen herkes için, bu gizli dünyalar mutlaka görülmesi gereken durakların başında geliyor.
Mert Akif Yıldız